Ludzki mózg jest niesamowicie złożoną i ważną strukturą. Składa się z ponad 86 miliardów komórek i steruje wszystkimi procesami zachodzącymi w organizmie. Co zrobić, żeby dobrze go wykorzystywać, i gdzie znajdują się w nim informacje, które codziennie przyswajamy?

Mózg osoby dorosłej waży 1200 – 1400 g. Mimo że masa mózgu stanowi ok. 2% masy ciała człowieka, to wykorzystuje on aż 20% tlenu przechodzącego przez organizm. Co więcej, zużycie energii przez mózg jest 10 razy szybsze niż w przypadku pozostałych narządów. Dzieje się tak, gdyż mózg działa bezustannie – nawet podczas snu, kiedy zachodzące procesy są spowolnione.

Mózg odbiera bodźce zarówno z wnętrza organizmu, jak i z otaczającego świata. W przypadku nadmiernej ilości bodźców sam reguluje swój próg wrażliwości na nie – ignoruje bodźce nieprzynoszące nowych informacji (zjawisko to jest nazywane habituacja), ale w każdej chwili może uwrażliwić się na określony typ stymulacji (sensytyzacja).

Stymulacja mózgu jest bardzo ważna dla rozwoju. Dzięki uczeniu się i kontaktowi z nowymi bodźcami w mózgu powstają nowe połączenia między komórkami nerwowymi (neuronami).

Klucz do sukcesu? Integracja międzypółkulowa

Mózg człowieka składa się z dwóch półkul – każda z nich spełnia odrębne funkcje. Lewa półkula, dowodząca prawą stroną ciała, jest analityczna i teoretyczna. Odbiera i zapamiętuje informacje podane słownie i cyfrowo oraz rozumie dosłowne znaczenie słów. To do niej odnosi się tradycyjny szkolny sposób uczenia się. Prawa półkula z kolei działa całościowo. Odbiera obrazy, rozumie abstrakcyjne pojęcia, odpowiada za umiejętności plastyczne i muzyczne, a także umożliwia orientację w przestrzeni.

Jeśli chcemy dobrze zapamiętać informację, musi ona trafić do obu półkul mózgowych. Niezwykle ważna jest integracja międzypółkulowa i ich harmonijne współdziałanie. Żeby zaangażować cały mózg, trzeba po prostu znaleźć dla słów i cyfr odpowiedniki obrazowe. Dlatego też aby coś skutecznie zapamiętać, trzeba to sobie wyobrazić, bo angażując wyobraźnię, włączamy prawą półkulę.

Zewnętrzną część półkul mózgowych stanowi kora mózgowa, która na każdej z półkul jest podzielona na 4 części:

  • Płat czołowy– jest związany z planowaniem, myśleniem, podejmowaniem decyzji, oceną emocji i sytuacji, ale odpowiada także za ruch i działanie, ze względu na umiejscowienie w nim kory motorycznej. Jego uszkodzenie może doprowadzić do zaburzeń ruchu – paraliżu lub niedowładów, a także do zaburzeń zachowania i osobowości
  • Płat skroniowy– położony jest w bocznej części kory mózgowej. Odpowiada za odbiór wrażeń słuchowych oraz rozumienie mowy, znajdują się w nim także ośrodki węchowe. Po uszkodzeniu ośrodków odpowiedzialnych za bodźce słuchowe dźwięki nadal są słyszane, ale nie są rozpoznawane
  • Płat ciemieniowy– w tej części przeważają komórki czuciowe odpowiadające za czucie dotyku, temperatury, bólu czy orientację przestrzenną. Płat ciemieniowy jest także odpowiedzialny za rozumienie języka symbolicznego, pojęć abstrakcyjnych, geometrycznych. Jego uszkodzenia prowadzą do zaburzeń uwagi, równowagi i koordynacji ruchowej, a także braku świadomości niektórych obszarów ciała. Mogą również skutkować trudnościami w matematyce
  • Płat potyliczny– umieszczony jest w tylnej części kory mózgowej. Odpowiada za widzenie i skojarzenia z nim związane, a także za rozpoznawanie barw i głębi. Jego uszkodzenie może skutkować zaburzeniami widzenia, trudnościami w rozpoznawaniu obiektów czy zaburzeniami czytania i pisania

Gdzie właściwie jest pamięć?

Lokalizacja pamięci w naszym mózgu zależy od jej rodzaju:

  1. Pamięć krótkotrwała znajduje się w korze przedczołowej, czyli części mózgu znajdującej się w najbardziej wysuniętym do przodu miejscu czaszki. To ten rodzaj pamięci pomaga nam dokonywać w umyśle szybkich obliczeń lub pozwala zapamiętać, co chcemy powiedzieć osobie, do której za chwilę zadzwonimy. Informacje zawarte w pamięci krótkotrwałej są zawsze łatwo dostępne i przywołujemy je bez specjalnego wysiłku. Pojemność pamięci krótkotrwałej wynosi od 5 do 9 elementów. Pod wpływem ćwiczeń i przy użyciu specjalnych mnemotechnik jej pojemność może się powiększyć nawet kilkunastokrotnie.
  2. Pamięć długotrwała jest zlokalizowana w ewolucyjnie bardzo starej części mózgu zwanej hipokampem. Pamięć ta obejmuje świeżo przyswojone fakty, dawno wyuczone informacje, a także wspomnienia o odległych w czasie wydarzeniach. Zarówno pojemność, jak i czas przechowywania informacji w pamięci długotrwałej są prawdopodobnie nieograniczone. Zapominanie ma charakter pozorny – w rzeczywistości tylko tracimy dostęp do informacji. Świadczy o tym zjawisko reminiscencji, czyli odzyskiwania informacji, które zostały zapomniane.